Ocena użytkowników: / 7
SłabyŚwietny 

foto_1Pawęzów to  miejscowość położona  w gminie  Lisia Góra,  w powiecie tarnowskim, w województwie małopolskim. Pierwsze wzmianki dotyczące  miejscowości pochodzą z 1229 roku,  choć działalność osadnicza na tym terenie  sięga  zapewne wcześniejszego okresu historycznego. Pawęzów, podobnie jak wiele miejscowości regionu tarnowskiego, przynależał pierwotnie do dóbr Benedyktynów Tynieckich. Kolejnymi właścicielami byli: ród Spycimira  z Melsztyna herbu "Leliwa", Tarnowscy, Ostrogscy, Zasławscy, Zamoyscy, Lubomirscy, Radziwiłłowie oraz Sanguszkowie. W okresie rozbiorowym, miejscowość, stanowiąc  integralną część tzw. Galicji, znalazła się pod panowaniem cesarza Austo-Węgier. W czasie I wojny światowej, Pawęzów, jak i cały region,  doświadczył   działań wojennych pomiędzy armią rosyjską a austro-węgierską.

Ważnym wydarzeniem w dziejach Pawęzowa był fakt wykupienia go od rodu Sanguszków. Transakcji tej dokonali mieszkańcy 18 października 1927 roku jednym kontraktem, za pośrednictwem Banku Rolnego.

Na terenie miejscowości w okresie II wojny światowej prowadziły działalność konspiracyjną jednostki organizacyjne Batalionów Chłopskich (BCh) oraz  Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) a następnie Armii Krajowej (AK), biorąc udział w akcjach dywersyjno-bojowych przeciwko niemieckiemu okupantowi.

Po zakończeniu II wojny świtowej, spora część żołnierzy AK włączyła się w nurt działań powojennej konspiracji niepodległościowej. W Lisiej Górze funkcjonowała do 1948  roku jedna z prężniejszych i liczniejszych w powiecie tarnowskim placówek Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN) wykorzystując struktury i doświadczenia (formalnie rozwiązanej 19 stycznia 1945 r.) AK. Oprócz Lisiej Góry obejmowała swoją działalnością, Breń, Klikową, Kobierzyn Dębrza, Krzyż, Nową Jastrząbkę, Nowe Żukowice, Stare Żukowice, Śmigno, Zaczarnie i oczywiście  Pawęzów. W 1948 roku około siedemdziesięciu działaczy WiN, w tym jedenastu z Pawęzowa, zostało aresztowanych  przez Urząd Bezpieczeństwa PRL i skazanych m.in. na kary dożywotniego lub wieloletniego więzienia.

Pawęzów przez wiele wieków należał do parafii Lisia Góra. Pomimo starań od lat trzydziestych II RP, dopiero w 1958 roku w miejscowości został wybudowany kościół pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Królowej Świata.  W 1967  roku został otwarty  cmentarz komunalny. Biskup tarnowski w 1980 roku ustanowił w Pawęzowie samodzielną parafię. Dziś kościół wraz  domem rekolekcyjnym i plebanią, obiektami nowej i starej szkoły, budynkiem Związku Ochotniczej Straży Pożarnej oraz pomnikiem poświęconym "Poległym za Ojczyznę" i obeliskiem upamiętniającym tych, którzy zginęli w katastrofie smoleńskiej    w 2010 roku,  stanowią centrum Pawęzowa. Rozwój miejscowości nie byłby możliwy, gdyby nie  mieszkańcy. Wśród wielu  zasłużonych Pawęzowian warto wspomnieć tu m.in.: p.p. Tadeusza Juzę - przewodniczącego społecznych komitetów budowy infrastruktury komunalnej,  inicjatora odsłaniania tablic i pomników pamięci; Jana Głowacza - społecznika  i wieloletniego sołtysa Pawęzowa; Juliana Maziarza - działacza ruchu ludowego, wicestarostę tarnowskiego i wicewojewodę, inicjatora m. in. rozbudowy infrastruktury drogowej i uruchomienia linii autobusu miejskiego; Jacka Juzę, lekarza kardiologa, założyciela klubu sportowego i właściciela pełnowymiarowego boiska sportowego  czy też Bogdana Ludwę i Jerzego Albertusiaka - społeczników,  radnych gminy i sołectwa wielu kadencji, obecnie członków Zarządu Stowarzyszenia "Pawęzów RAZEM" organu  prowadzącego  społecznie  miejscowa szkołę.

foto_1Szkoła Podstawowa w Pawęzowie może się poszczycić ponad 100-letnią historią. Wcześniej dzieci uczęszczały do szkół istniejących w sąsiednich miejscowościach. Za powstanie szkoły w Pawęzowie przyjmuje się 1904 rok,  kiedy to utworzono jednoklasową Szkołę Ludową będącą tzw. ekspozyturą ludowej szkoły w Lisiej Górze. Zajęcia odbywały się w pomieszczeniu wynajmowanym u jednego z gospodarzy. Mieszkańcy podjęli trud budowy własnej szkoły, czego efektem było oddanie w 1914 roku nowego dwuizbowego obiektu szkolnego wraz  z mieszkaniem dla nauczyciela. Okres pierwszej wojny światowej   nie sprzyjał jednak rozwojowi szkolnictwa. Działania wojenne, zniszczenia w regionie, powszechnie panująca tzw. "bieda galicyjska" oraz szerzące się choroby i epidemie znacznie ograniczały uczęszczanie dzieci  na zajęcia. Dopiero po 1918 roku sytuacja poprawiła się. Pawęzowska placówka uzyskała status Szkoły Powszechnej, a okres II Rzeczypospolitej wykorzystała dla pomyślnego jej rozwoju. Niestety wybuch II wojny światowej i okupacja niemiecka, kwaterowanie w szkole oddziałów niemieckich w 1944-1945 roku ponownie znacznie utrudniły możliwości szkolnej edukacji, wymuszając ograniczenia oraz przerwy w działaniu placówki i organizowanie zajęć w zastępczych pomieszczeniach u lokalnych gospodarzy. Po II wojnie światowej szkoła przeszła remont i otrzymała nowe wyposażenie, co pozwoliło nadać  jej od 1947 roku status  szkoły sześcioklasowej.

 

foto_2W latach 1993 - 2000 była to szkoła ośmioklasowa. W wyniku zmian  systemu oświaty szkoła w  Pawęzowie pozostała szkołą podstawową. Od 1 stycznia 2013 r. prowadzenie szkoły przejęło Stowarzyszenie "Pawęzów RAZEM". Wspólnota szkolna zawsze przywiązywała dużą wagę do edukacji historycznej związanej nierozerwalnie z patriotyzmem, czego dowodem są coroczne uroczyste obchody Narodowego Święta Niepodległości 11 Listopada sięgające w tej placówce jeszcze okresu II Rzeczypospolitej.  Uczniowie wraz ze swoimi pedagogami aktywnie uczestniczyli w poznawaniu historii swojej miejscowości  i losów jej mieszkańców,  szczególnie z lat  II wojny światowej. Wtedy to   mieszkańcy Pawęzowa i gminy Lisia Góra aktywnie uczestniczyli w działaniach Polskiego Państwa Podziemnego (PPP).  W Lisiej Górze mieściła się bowiem placówka AK o kryptonimie "Ligia", która liczyła 262  zaprzysiężone osoby.   Swoim zasięgiem obejmowała ona również Pawęzów, skąd także rekrutowali się żołnierze AK  i Batalionów Chłopskich. Gdy nadszedł czas Akcji "Burza" do działań partyzanckich zostało zmobilizowanych 12 żołnierzy tj.: pchor. Justyn Juza ps. "Jabłoński", pchor. Tadeusz Kocoł ps. "Kot", strz. Emil Ostręga ps. "Bodo", st. strz. Tadeusz Małecki ps. "Wróbel", strz. Mieczysław Kiełbasa ps. "Kanarek", kpr. Stanisław Ostręga ps. "Klucz", strz. Stanisław Wałaszek ps. "Bażant", strz. Aleks Wójcik ps. "Gawron", strz. Marian Bryła ps. "Koło", strz. Mieczysław Wałaszek ps. "Kukułka", strz. Zygmunt Wałaszek ps."Waza", strz. Władysław Kornaus.

Otrzymali oni przydział do  1 kompanii "Wanda" I batalionu "Barbara" 16 pp AK i przeszli  cały szlak  partyzancki, uczestnicząc w działaniach dywersyjno-bojowych przez niemal trzy miesiące do czasu rozformowania oddziału 23 października 1944 roku.  Kulminacyjnym momentem działań batalionu był bój w stoczony z Niemcami  w Jamnej 25 września 1944r. Tam na polu boju poległ strz. Mieczysław Kiełbasa ps. "Kanarek" z Pawęzowa a strz. Władysław Kornaus został uznany za zaginionego. W rzeczywistości wówczas nie zaginął a został  aresztowany przez Niemców w okolicach Jamnej i osadzony najpierw  w tarnowskim więzieniu Gestapo, a potem w krakowskim niemieckim  więzieniu przy ul. Montelupich. Następnie był wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Gros Rossen, gdzie najprawdopodobniej został zamordowany. [ Więcej informacji o boju  w Jamnej przeczytasz m.in. na stronie www. batakionakbarbara.pl.]

Te i inne fakty z życia przodków uczniowie poznawali uczestnicząc co roku w jesiennych rajdach turystycznych szlakami walk partyzantów I Batalionu "Barbara" 16pp. AK i w towarzyszących im uroczystościach rocznicowych boju  w Jamnej. Odwiedzali miejsca   związane z walkami oddziału partyzanckiego, w których brali udział Pawęzowianie. Pod przewodnictwem   rodziców  i wychowawców oraz przy wsparciu Rady Sołeckiej gromadzili materiały zaświadczające o ich poświęceniu  i umiłowaniu Ojczyzny.

foto_3Działania te w 2008 roku zaowocowały pomysłem uhonorowania  żołnierzy konspiracji, którzy brali udział w czynie zbrojnym przeciw niemieckiemu okupantowi, a szczególnie tych, którzy w ramach Operacji "Burza" byli partyzantami I batalionu "Barbara" 16pp AK.

Istotną rolę w kultywowaniu pamięci o żołnierzach AK pochodzących  z Pawęzowa odegrał fakt odnalezienia w 2008 roku, po długim okresie poszukiwań,  miejsca pochówku strzelca Kiełbasy Mieczysława ps."Kanarek" (mieszkańca Pawęzowa) i strz. NN ps. "Czachara" na cmentarzu parafialnym w Jastrzębiej. Jak się okazało byli oni pochowani we wspólnym grobie.  Z inicjatywy autora tego tekstu a także ks. Stanisława Pazdana-proboszcza parafii Jastrzębia odtworzono nieistniejącą już w tym miejscu  mogiłę żołnierzy batalionu "Barbara" AK i dokonano jej poświęcenia.   Z okazji 11 listopada 2008 roku,  grób został odwiedzony przez  młodzież  szkolną z Pawęzowa wraz z opiekunami, Radnym Rady Gminy Bogdanem Ludwą i Sołtysem Jackiem Niedojadło. Postanowiono  wówczas zaopiekować się mogiłą obydwu partyzantów. Ponieważ rok później okazało sie, że   mogiła jest zaniedbana, ci sami społecznicy zdecydowali o przeniesieniu szczątków strz. "Kanarka"  i strz. "Czachary" na cmentarz parafialny w Pawęzowie. Decyzja ta doskonale wpisywała się w program przygotowań do nadania pawęzowskiej szkole imienia Batalionu "Barbara" AK, oddziału, którego żołnierzami byli obydwaj partyzanci. Z inicjatywy Pana Jacka Niedojadły i rodziny  śp. strz. Mieczysława Kiełbasy zamieszkałej  w Pawęzowie   w październiku 2010 roku przeprowadzono ekshumację ciał. Na cmentarzu parafialnym w Pawęzowie wybudowano nagrobek z granitową nieregularną płytą, na której stanął graniasty kamień z tablicą.  U wezgłowia postawiono metalowy krzyż ze znakiem Polski Walczącej. Fundatorami nagrobka i otoczenia byli wspomniani   już wcześniej panowie B. Ludwa i  J. Niedojadło. Poświęcenie grobu odbyło się podczas   uroczystości nadania szkole imienia w dniu 11 listopada 2010 roku.

Z inicjatywą nadania imienia Batalionu "Barbara" AK wystąpił w 2009 roku sołtys Pawęzowa mgr inż. Jacek Niedojadło.  Przychylając się do Jego wniosku, w tej sprawie, Zebranie Wiejskie w dniu 14 stycznia 2010 roku podjęło uchwałę o propozycji nadania Szkole Podstawowej w Pawęzowie imienia Batalionu " Barbara" AK.

Dyrektor  Szkoły mgr Piotr  Kowal,  Rada Pedagogiczna, Rada Rodziców i Samorząd Uczniowski przychylili  się do inicjatywy mieszkańców i wystąpili formalnie do Rady Gminy w Lisiej Górze (ówczesnego organu prowadzącego) z wnioskiem o nadanie szkole imienia Batalionu "Barbara" AK. Rada Gminy swoją Uchwałą z dnia 29 czerwca 2010 roku nadała Szkole Podstawowej w Pawęzowie imię Batalionu "Barbara" AK oraz przyznała prawo do posiadania sztandaru, którego projekt   został wykonany przez Grono Pedagogiczne i Radę Rodziców.

Uroczystość nadania imienia oraz wręczenia sztandaru miała miejsce 11 listopada 2010 roku. Zbiegło się to z   w obchodami 100-lecia szkoły oraz oddaniem  do użytku długo oczekiwanej  nowej sali gimnastycznej.

foto_4 foto_5

Główne wydarzenia poprzedziło złożenie przez delegacje szkoły, mieszkańców, władz i gości wiązanek kwiatów i zapalenie zniczy na grobach żołnierzy batalionu "Barbara"   spoczywających na lokalnym cmentarzu.  Następnie odbyła się Msza Święta za Ojczyznę  odprawiona w miejscowym kościele parafialnym,  podczas której  został poświęcony sztandar szkoły.

foto_6foto_7Potem uczestnicy uroczystości złożyli kwiaty przed obeliskiem upamiętniającym mieszkańców Pawęzowa, którzy oddali życie za Ojczyznę. Kolejnym punktem programu było otwarcie sali gimnastycznej, gdzie odbyła się główna ceremonia nadania imienia i przekazania społeczności szkolnej sztandaru. W trakcie uroczystości  odsłonięto okolicznościową tablicę pamiątkową zaprojektowaną przez   Huberta Albertusiaka a  wykonaną przez pracownię odlewniczą Bogdana Mokatyna w Tarnowie. Obok gabloty ze sztandarem, umieszczono   zdjęcia portretowe wszystkich żołnierzy Batalionu "Barbara" pochodzących z Pawęzowa.

Były okolicznościowe wystąpienia jak również   tematyczny program artystyczny przygotowany przez młodzież i nauczycieli. Podniosły charakter uroczystości podkreśliły swoją obecnością licznie zgromadzone poczty sztandarowe, wojskowa i policyjna asysta honorowa, odział straży pożarnej, duchowni jak również mieszkańcy Pawęzowa i okolicznych miejscowości, przedstawiciele szkół powiatu tarnowskiego oraz władze gminy Lisia Góra, powiatu tarnowskiego.

Szczególnie cenna była obecność na uroczystości gości honorowych w osobach żołnierzy batalionu "Barbara" AK  tj. płk. dr. Jerzego Pertkiewicza - dowódcę plutonu 3. kompanii strzeleckiej "Regina" w Batalionie  "Barbara", por. Konstantego Leszkiewicza ps. "Jarząb" - żołnierza 3. kompani Regina  Batalionu "Barbara", mjr. mgr. inż. Zbigniewa Banasia - żołnierza 16pp AK - Prezesa Tarnowskiego Koła Żołnierzy ŚZŻAK, oraz rodziny żołnierzy batalionu w osobach: Beaty Borowskiej-Palenik - córki dowódcy Batalionu "Barbara" kpt. dypl. Eugeniusza Borowskiego ps."Leliwa", mgr. inż. Zbigniewa Kowala - syna adiutanta dowódcy Batalionu por. Władysława Kowala ps. "Rola",  Izabeli Golec - córki  jedynego wówczas żyjącego żołnierza Batalionu Barbara AK  pochodzącego z Pawęzowa pchor. Justyna Juzy ps. "Jabłoński"     a także przedstawicieli rodzin  pchor. Tadeusza Kocoła ps. "Kot", strz. Emila Ostręgi ps. "Bodo", st. strz. Tadeusza Małeckiego ps."Wróbel", strz. Mieczysława Kiełbasy    ps. "Kanarek", kpr. Stanisława Ostręgi ps. "Klucz", strz. Stanisława Wałaszaka ps. "Bażant", strz. Aleksa Wójcika ps. "Koło", strz. Mieczysława Wałaszka ps. "Kukułka", strz. Zygmunta Wałaszka ps. "Waza", strz. Władysława Kornausa, strz. Władysława Pinasa ps. "Wojtuś".   Był także obecny ks. prałat  kpt.  dr  Piotr Gajda - wielce zasłużony kapelan  tarnowskiego środowiska żołnierzy AK.

Fotoreportaż z uroczystości wręczenia sztandaru i nadania imienia  Batalionu AK Barbara dla Szkole Podstawowej w Pawęzowie znajduje się pod adresem:  http://www.pawezow.net/index.php/11.11.10/index.html

foto_8 foto_9

Wspólnota szkolna opiekuje się grobami żołnierzy batalionu "Barbara" AK,  którzy spoczywają  na cmentarzu parafialnym.  Na mogile cały czas znajdują się świeże kwiaty i palą się znicze. W dniu Wszystkich Świętych, w trakcie procesji ks. proboszcz Tadeusz Wszołek zawsze zatrzymuje się przy mogile i odmawia modlitwę  za żołnierzy poległych o wolność Ojczyzny. Miejscowa młodzież szkolna odwiedza to miejsce, zapala znicze i porządkuje otoczenie, traktując to jako swoją powinność. Opieką młodzieży szkolnej objęte są też:  pomnik  ku czci pomordowanych w czasie II wojny światowej Pawęzowian ulokowany  w centrum miejscowości oraz obelisk znajdujący  się w lesie Sośnina upamiętniający  miejsce zamordowania przez Gestapo  dziewięciu Polaków.

foto_10 foto_11

foto_12

HYMN  SZKOŁY  PODSTAWOWEJ  IM.  BATALIONU  "BARBARA"  AK  W PAWĘZOWIE

(Autor   Wiesław Kajmowicz)

I.     Jeszcze tylko jedna kula
Jeszcze tylko jeden krzyk
Za Ojczyznę krew przelałem
Byś dziś wolnym mógł być Ty

II.   Gdy przyszedłem do tej szkoły
To dłoń matki mnie trzymała
Kiedy puścić jej nie chciałem
Ona do mnie powiedziała

III.  Ojczyzna w której żyjemy
Swą ofiarę już złożyła
Abym ja teraz bez lęku
Polskiej mowy Cię uczyła

IV. My będziemy jak te drzewa
Które w lesie was chroniły
Choć przed nami życia droga
Honor Polski obronimy

V.    Jeszcze tylko jedna kula
Jeszcze tylko jeden krzyk
Dla Batalionu Barbara
Dziś śpiewamy dumnie hymn

foto_13

Dziś dyrektor Szkoły mgr Bożena Świętek jednoznacznie podkreśla:  "Czuję dumę, kiedy uświadamiam sobie, jaka odpowiedzialność spoczywa na nas nauczycielach i uczniach szkoły, której patronem jest batalion "Barbara" Armii Krajowej, jaką wartością jest wolna Polska, dlatego czynnie uczestniczymy wraz ze sztandarem w uroczystościach, odchodach, rocznicach, mszach św. o charakterze patriotycznym, spotykamy się z uczestnikami wydarzeń tamtych lat. Są to najlepsze lekcje wychowania patriotycznego. Efektów wychowania nie da się wymierzyć, ale warto uczyć miłości do Ojczyzny."

Warto zwrócić  również uwagę na  wypowiedź uczennicy  V klasy pawęzowskiej szkoły Magdaleny Łabędź, która z przekonaniem wskazuje, że "Dla mnie imię szkoły jest upamiętnieniem patriotyzmu i walki naszych miejscowych rodaków, którzy zginęli w obronie Ojczyzny, walcząc w szeregach batalionu "Barbara". Imię szkoły ukazuje patriotyczne wartości i jest dumą i prestiżem dla mnie jako ucznia."

foto_14

Adres Szkoły:

mgr Bożena Świętek
Dyrektor
Szkoły Podstawowej
Pawęzów 66, 33-103 Tarnów 5
tel.: 14 6250118
adres e-mailowy: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

 

 

dr Krzysztof Sikora

styczeń 2017 rok